سفرنامه کنلل سر چارلزادوارد ییت

کنلل سر چارلز ادوارد ییت در سفرنامه خود اینطور مینویسد در 27 اذر 1273 از منطقه اشرف به مقصد گز حرکت کردم واقامت چند روزه ایرا در خانه چوبی دو طبقه  بنام شخصی سرحدار که گویا مامور دولت وقت بود گرفتم از 14 مایلی تا دهستان گز زمین بسیار ناهموار وپراز گل وسنگ لاخ ودشوار بودواین مسافت حدود 5 ساعت طول کشید تا این مسیر را طی کردم اما با همه دشواریها مناطقی سرسبز با مناظری بسیار زیبا  وتپه هایی با درختان بلوط  وتمامی ارتفاعات وجنگل پوشید از برف وراه ما از پایین این تپه ها  ازمیان بوته های وحشی تمشک ودرختان انار وحشی وخارمی گذشت که درختان بلوط اطراف ما را احاطه کرده بود.کیالک ها گل کرده بودن سینه سرخ وسره وپرندگان وحشی  فراوان یافت می شد ودر اطراف مردانی در حال شخم زدن زمینها بودند. در بعضی جاها علف تا زیر شکم اسب میرسید پس از استقرار ما در خانه سرحدار بلا فاصله ماموری از طرف کنسول روس به دیدارا م امداو مردی با قد کوتا که ظاهرا" یکی از نظامیان روس بود وبرای فراهم نمودن  وتدارک بعضی از لوازمات از جزیره اشور به گز امده بود.مرغابی واردک وقوهای وحشی فراوان بود من چندین با به قصد شکار انهارا هدف قرار دادم که توانستم یکی از این پرندگان را شکار کنم در سفر چهار ماهه ای که در جاهای خشک وبی اب وعلف داشتم روستای گز براییم بسیار دل انگیز وزیبا بود مخصوصا" در ماه دسامبر  گز دارای چنان کشش وزیبایی است که به ندرت می توان در جایی دیگر مثل ومانندی برای ان یافت از گز به طرف دریا راهی بسیار خطرناک بود ترکمن های یاغی درسر راه کمین کرده وناگاه به زور اسلحه بر سوار وپیاده حمله کرده بعد از به یغما بردن اشیاء قیمتی. انها را به اسارت میبردند ما با جویا شدن از وضع واوضاع  مسیر راه بندرگز از مردم. کسی خبر از اسارت  وناامنی راه به ما نداد وهمه اظهار امنیت می کردند البته در این مدت هوای گز بطور شب وروز بارانی بود شاید علت امنیت هم بارش مدام باران بود خلاصه بعد از هفت شبانه روز  به سمت بندر گز حرکت کردیم.

عده ای ازمردم گزمی گفتند هیچ چیزی از دست ترکمن ها از جمله زراعت ما نیز درامان نیست حتی به محصولات ما نیز دسبرد می زنند.

 این بخش نیز خالی از لطف نیست

این سند بر گرفته از فهرست میکرو فیلم های کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران شماره205

مظفر علیشاه گزی

مظفر علیشاه یوسف استرابادی عارفی اهل قلم در عصر قاجار بود که در روستای گز متولد شد ودر اوایل جوانی از مریدان ومشتاقان علیشاه غلامرضای شیشه گر گشت کتا ب سلسله الاقطاب تنها اثر باقی مانده از اوست ووفات وی رابه سال 1170 ه.ش روایت کرده اند واز محل دفن وارامگاه وی نیز اطلا عی در دست نیست